حلال شیمیایی چیست و چه کاربردهایی دارد؟

حلال 1 ماده ای است که توانایی حل کردن مواد دیگر را دارد. بنابراین می توان گفت حلال ماده ای است که مواد دیگر در آن حل می شوند. حلال معمولا یک مایع است اما در مواقعی نیز می تواند یک جامد یا یک گاز باشد. آب رایج ترین حلال است زیرا که ظرفیت حل شدن تمام مواد را دارد. قابلیت حل شوندگی با توجه به ساختار و نوع حلال متفاوت است.

حلال ها به اشکال متفاوتی مانند حلال های مایع، حلال های جامد و حلال های گازی تقسیم می شوند. در این میان حلال های مایع بطور گسترده ای مورد استفاده قرار می گیرد که البته میزان حلالیت این نوع از حلال ها به عوامل مختلفی مانند دما و چگالی بستگی دارد. آنها بطور گسترده ای در صنایع شیمیایی، دارویی، نفت و گاز و سنتزهای شیمیایی و فرآیندهای تصفیه به کار برده می شوند.

انواع حلال ها

حلال ها به دو دسته قطبی و غیر قطبی تقسیم می شوند که این تقسیم بندی براساس قطبیت این حلال ها است. اما از نظر ترکیب شیمیایی نیز به دو دسته آلی و غیرآلی تقسیم می شوند. در زیر چند نمونه حلال آلی پرکاربرد آورده شده است:

حلال های آلیفاتیک

حلال های آلیفاتیک مانند آلکان ها و آلکن ها

حلال های هیدروکربنی

مانند بنزن و تولوئن که هردو استفاده گسترده ای در صنایع مختلف دارند.

حلال سیکلوهگزانون

روغنی زرد رنگ با کاربردهای مختلف است

حلال قطبی

مولکول های تشکیل دهنده این حلال با جاذبه الکترواستاتیک یکدیگر را جذب می کنند که این به دلیل قطبی بودن مولکول های تشکیل دهنده این حلال است. آب به عنوان رایج ترین حلال قطبی بسیاری از ترکیبات یونی و کووالانسی را در خود حل می کند.

حلال غیر قطبی

حلال غیر قطبی حاوی ذراتی است که نیروی گرانشی ضعیف واندوالس در بین این ذرات برقرار است. به همین خاطر نقاط جوش پایینی دارند و ناپایدار هستند. این حلال ها محلول های غیر قطبی تولید می کنند.

حلال های شیمیایی ویژه

گروهی از حلال های شیمیایی وجود دارند که حاوی هیدروکربن هایی هستند که در ساختار آنها تولوئن و بنزن وجود دارد، این حلال ها برای رقیق کردن لاک ها و رنگ ها و تولید لاستیک و پاک کننده تجهیزات صنعتی به کار می روند.

کاربرد حلال های شیمیایی

صنعت رنگ و پوشش

حلال شیمیایی در صنعت رنگ و پوشش در فرمولاسیون مواد اولیه به منظور حل و پراکنده کردن مواد تشکیل دهنده رنگ و پوشش به کار برده می شود و کمک می کند که رنگ ها قوام مناسبی در هنگام استفاده بدست آورند. استفاده از این حلال ها در رنگ های اتومبیل کمک می کند که تبخیر آهسته صورت گیرد و در پایان رنگی بی عیب و نقص ایجاد شود.

صنعت محصولات آرایشی و بهداشتی

صنعت محصولات آرایشی و بهداشتی با به کار بردن حلال ها در مواد اولیه کمک می کند این محصولات در هنگام استفاده قوام مناسبی داشته باشند. به عنوان مثال اتانول به دلیل داشتن نقطه جوش پایین در عطرها به کار می رود زیرا سرعت تبخیر آن بسیار بالا است.علاوه بر این استون نیز که به عنوان پاک کننده به کار برده می شود اغلب به دلیل بالا بودن قدرت خشک شدن سریع در پاک کننده های ناخن مورد استفاده قرار می گیرد.

محصولات پاک کننده

از این حلال ها در فرمولاسیون پاک کننده های صنعتی استفاده می شود زیرا سازگاری مناسبی با آب دارند و همچنین به راحتی قابلیت انحلال گریس ها و روغن ها را فراهم می کنند. آنها با داشتن خواصی مانند زیست تخریب پذیری مناسب، کارایی عالی و عدم آسیب رساندن به پوست به عنوان گزینه مناسب در محصولات پاک کننده به کار برده می شوند.

صنعت خودرو

حلال ها در صنعت خودرو در محصولات جانبی خودرو مانند مایع واشر به منظور پاک کردن خاک و آلودگی از شیشه جلو به کار برده می شوند که علاوه بر تمیز کردن به عنوان یک یخ زدا نیز عمل می کنند. همچنین در تولید تایرهای اتومبیل ها نیز از این حلال ها برای ایجاد یک لایه نرم و تمیز و افزودن خاصیت چسبندگی به مواد تشکیل دهنده پلاستیک تایر به منظور افزایش ایمنی استفاده می شود.

صنعت چاپ

از حلال های شیمیایی در تولید جوهرها استفاده می شود زیرا استفاده از این مواد کمک می کند که رنگ ها بدون پخش شدن در جای خود تثبیت شوند و علاوه بر این کمک می کند رنگ ها ظاهری زنده تر و شفاف تر داشته باشند. به دلیل تبخیر سریع در جوهرها آنها از لکه شدن مجلات و برچسب ها نیز جلوگیری می کنند.